පටිච්ච සමුප්පාදය තර්කානුකූල හෝ කාලින එකක් නොවේ

බුදු දහමේ පදනම ලෙස සැලකෙන පටිච්ච සමුප්පාදය තර්කානුකූල හෝ කාලික එකක් නොව
1’ පණ්ඩිත හාමුදුරුවරු තමන්ගේ පාණ්ඩිතය පෙන්වීමට සරල දේ ගැඹුරින් පෙන්වීමට පසුබට නොවූ බව අභිධර්ම පිටකයෙන් පෙනේ’ පටිසන්ධි සිත් ගැන කරන විග්‍රහය මීට කදිම නිදසුනකි’ බුදුන් නොදෙසූ දෙයක් ගැන ඔවුන් ගිය ගැඹුර ඉන් දැක්වේ’
2’ තවත් වැදගත් හේතුවක් වූයේ පුනර්භවය ඔප්පු කිරීමට සැමවිටම මඟක් සෙවු සූත්‍ර පිටක සම්පාදකවරු පටිච්ච සමුප්පාදයෙන් ද අවස්ථාවක් ලබා ගැනීමට පසුබට වී නැත’ එහි විඤ්ඤාණ පච්චයා නාමරූප කී විට සිරුරක් නොමැතිව විඤ්ඤාණයට පැවතිය හැකි බව පෙන්වයි’ එවිට ගන්ධබ්බ මතය සනාථ වේ’ චුති සිතට මවුකුසක් සොයා යෑමට අවකාශ ලැබේ’
3’ නියම තත්ත්වය අනුව නාමරූප පච්චයා විඤ්ඤාණ යයි පැවසුවහොත් තවත් ප්‍රශ්ණයක් මතුවේ’ දම්වැල සම්පූර්ණයෙන් වෙනස් කිරීමට සිදුවේ සලායතන ඇතිවන්නේ නාමරූප මතය’ ඒ අනුවයි විඤ්ඤාණය ඇතිවන්නේ’ චක්ඛු විඤ්ඤාණය සෝත විඤ්ඤාණය ආදි වශයෙන් විඤ්ඤාණය පහල වන්නේ පංචේන්ද්‍රිය මුල්කරගෙන බව ධර්මය උගන්වයි’ මේ අනුව ද දම්වැල වෙනස් කිරීමට සිදුවන්නේය’ එසේ කිරීමේ දී අවිද්‍යාවෙන් ආරම්භවීමද ප්‍රශ්ණයක් වනු ඇත’ අවිද්‍යාව ඇතිවන්නේ මිනිස් සිත්වල බැවින් මුල් ස්ථානයේම මිනිසෙකු සිටීම අවශ්‍යය’එහෙත් අවාසනාවට මිනිසෙකු නොමැතිව අවිද්‍යාව හටගැනීමට හෝ පැවතීමට නොහැකි බව ඔවුන්ගේ ච්න්තනයට ගෝචර නොවූ බව පෙනේ’
අවිද්‍යාවට ‘බුදු දහමේ මූලික ඉගැන්වීම්” ග්‍රන්ථයේ දී ඇති අර්ථය දෙසට නැවත අවධානය යොමු කරමු’ මෙහි දක්වා ඇත්තේ අවිද්‍යාව යනු චතුරාර්ය සත්‍යය නොදැන සිටීමයි’ මිනිසෙකු නොමැතිව චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කර නොගැනීමක් ගැන සඳහන් කරන්නේ කුමන පදනමකින් ද යන්න අවබෝධ කර ගැනීමට දුෂ්කර කාර්යයකි’
අවිද්‍යාව නිසා ඇතිවන්නේ සංඛාරය’ සංඛාර නැවත වරක් තුන් ආකාරයෙන් ඇතිවිය හැකි බව දක්වා ඇත’ එනම් කාය සංඛාරා” වාචී සංඛාරා හා චිත්ත සංඛාරා යන තුන් ආකාරයෙන් දැක්වෙන් කුශලා කුශල කර්ම ඵලයයි’ මහාචාර්ය රේරුකානේ චන්දවිමල මහානාහිමියන්ගේ අදහස් පහතින් දක්වා ඇත්තෙමු’
“ශරීරය උපකරණයක් කොට ගෙන එහි ආධාරයෙන් කර්මය සිදු කරන කුශලා කුශල චේතනාව කාය සංඛාරා නම් වේ’ මලක් පුදන තැනැත්තා එය සිදු කරනුයේ මල අතින් ගෙන පූජාසනයෙහි තැබීමෙනි’ අතේ උපකාරය නැතිව මල් පිදීමේ චේතනාවට පමණක් එය කළ නොහැකිය’ එබැවින් අතින් ගෙන මල් පුදන්නාවූ කුශල චේතනාව කාය සංඛාරයකි’ සතකු මරන තැනැත්තා එය කරනුයේ අතින් හෝ අතින් ගත් ආයුධයකිනි’ ශරීරයේ ආධාරය නැතිව චේතනාවටම ප්‍රාණ වධය නොකළ හැකිය’ එබැවින් සතෙකු මරණ්නාවූ ප්‍රාණ ඝාත චේතනාව කාය සංඛාරයකි’ වචනය උපකරණයක් කොට ගෙන එහි ආධාරයෙන් කාර්ය සිදුකරන චේතනාව වාචී සංඛාර නම් වේ’ කථා කිරීමේ මාර්ගයෙන් ක්‍රියා සිද්ධිය කරන චේතනාවෝ වාචී සංඛාරයෝය’ කයේ හෝ වචනයේ හෝ උපකාරයක් වුවමනා නැති මෙත් කිරීම් ද්වේෂ කිරීම් ආදි වශයෙන් පවත්නා කුශලා කුශල චේතනාවෝ චිත්ත සංඛාරයෝය’ (පටිච්ච සමුප්පාදය විවරණය – පිටු 28)
උගත් නායක හාමුදුරුවන් වහන්සේ සංඛාර විස්තර කර ඇති ආකාරය ඉතා අපූරු වූවත් මිනිසෙකු නොමැතිව” කාය” වාචී හා මනෝ සංඛාර සිදුවන්නේ කෙසේ ද යන්න පැහැදිලි
කරන්නට අපොහොසත්වී ඇත’ පටිච්ච සමුප්පාදයේ කරුණු අවිද්‍යාත්මක මෙන්ම යථාර්තයට ගැලපෙන ආකාරයට සකස් වී නොමැති බව දැක්වීමට මෙය තවත් සාධකයකි’ මේ පිළිබඳව තවත් මතයක් විමසා බලමු’
අභිධර්ම විශාරද පණ්ඩිත ත්‍රිපිඨකාචාර්ය ලසන්ත රත්න ගොඩ මහතා රචිත ර්‍ණසියලූ සංස්කාර ධර්ම නැසෙන සුළුය” යන ග්‍රන්ථයෙන් පහත සඳහන් කොටස උපුටා දක්වා ඇත්තෙමු’ ‘සංඛාර යනු චේතනාවයි’ චෛතිසික සිතිවිලිය කියාද එයට කියනු ලැබේ අපි ඇසින් රූප ද” කණින් ශබ්ද ද” නාසයෙන් සුවඳ හෝ දුඟඳ ද” දිවෙන් රස ද” කයින් පහස ද” මනසින් හඳුනා ගන්නා අරමුණු ද නිසා චේතනාවන් පහළ වේ’ ඇසින් රූපයක් දැකීම නිසා එයට අනුගතව චේතනා පහළ වෙයි’
එයට රූප සංචේතනා යැයි කියන ලැබේ’ එපරිදිම ශබ්ද සංචේතනා ගන්ධ සංචේතනා රස සංචේතනා 9 පොට්ඨබිබ සංචේතනා ධර්ම සංචේතනා යනුවෙන් සයාකාරය’” (සියලූ සංස්කාර ධර්ම නැසෙන සුළුය පිටු 75)
පටිච්ච සමුප්පාදයේ කරුණු සහ ඉහත අදහස් සැසඳීමේදී අපට අවබෝධ කර ගැනීමට නොහැකි කරුණු කිහිපයක් මතු වන්නේය’ අවිද්‍යාව නිසා සංඛාරා ඇති වන්නේ අතීත භවයේදීය’ වර්තමාන භවයේ පටිච්ච සමුප්පාද චක්‍රයේ තුන්වන පුරුකවූ සළායතන හය එනම් චක්ඛු” සෝත” ඝාන” ජීව්හා” කාය හා මන ආයතන හය මගින් සිදුවන ක්‍රියා අතීත ආත්මයේ සංඛාරා ඇතිවන්නට හේතුවශයෙන් දක්වා තිබීම පටිච්ච සමුප්පාදයේ පදනම් විරහිත භාවය විදහා දක්වන තවත් සාධකයක් ලෙස අපි දකින්නෙමු’ සංස්කාර හේතු කොට ගෙන විඤ්ඤාණය හට ගනියි යන පටිච්ච සමුප්පාද සංකල්පය ද විමසා බලමු’ විඤ්ඥාණය යනු දැනීම හෙවත් සිත බව මහාචාර්ය රේරුකානේ චන්දවිමල මහා නායක හාමුදුරුවන් තමන්ගේ පටිච්ච සමුප්පාද විවරණය (පිටු 34) ග්‍රන්ථයෙහි දක්වා ඇත’ හුදෙක් කර්ම යයි හඳුන් වන්නේ ද චේතනාවයි’
චේතනා හං භික්ඛවේ කම්මං වදාමි යනුවෙන් එය සඳහන් වී ඇත’ එහෙයින් කර්ම රැස්වීමට ද චේතනාව උපස්ථම්බයක් වනු ඇත’ සංඛාරා යනු කර්මය බව මෙයට පෙර රේරුකානේ චනදවිමල මහා නායක හාමුදුරුවන් වහන්සේ පැහැදිලි කළ කොටස උපුටා දක්වා ඇත්තෙමු’ සංඛාරා හෙවත් කර්මය නිසා විඤ්ඤාණ හෙවත් සිත ඇතිවන්නේ ද නැතිනම් විඤ්ඤාණ හෙවත් සිත මුල්කරගෙන සංඛාරා හෙවත් කර්මය ඇති වන්නේ ද යන්න ඕනෑම අයෙකුට තෝරා බේරා ගත හැකි ගැටළුවකි’
විඤ්ඤාණය හේතුකොට ගෙන සංඛාර හෙවත් කර්මය හෙවත් ක්‍රියා ඇතිවන බව පිළිගැනීමට කිසිවෙකුට අපහසුතාවයක් තිබිය නොහැක’ නමුත් පටිච්ච සමුප්පාද චක්‍රයේ මෙය දක්වා ඇත්තේ සංඛාරා හෙවත් කර්මය හෙවත් ක්‍රියා නිසා විඤ්ඤාණය හෙවත් සිත ඇතිවන බවය’ මෙය ඉතාමත්ම අවිද්‍යාත්මක කරුනු දැක්වීමකි’ තවද විභංග පාළියෙහි චක්ඛු විඤ්ඤාණය සෝත විඤ්ඤාණය ඝාන විඤ්ඤණය” ජිව්හා විඤ්ඤාණය” කාය විඤ්ඤණය” මනෝ විඤ්ඤාණය යන මේ සය සංස්කාර හේතුවෙන් හටගන්නාවූ විඤ්ඤාණය යයි දක්වා ඇත’ සලායතන හටගැනීමකින් තොරව මෙම විඤ්ඤාණය හට ගැනීමට නොහැකි බව ඕනෑම අයෙකුට අවබෝධ කර ගැනීමට දුෂ්කරතාවයක් ඇතැයි නොසිතන්නෙමු’
නාමරූප හට ගැනීමකින් තොරව විඤ්ඤාණය හට ගැනීමට නොහැකි බව මෙයට ඉහත සාකච්ඡා කළෙමු’ මෙම සියලූ කරුණු දෙස බුද්ධිමත්ව හා විචාර චින්තනයෙන් යුක්තව විමසීමක් කිරීමේ දී සැමට පැහැදිලි වන ඉතා වැදගත් සාධකය නම් බුදු දහමේ අත්තිවාරම ලෙස හැඳින්වෙන පටිච්ච සමුප්පාද ධර්මය එකිනෙකට අසම්බන්ධ” අපැහැදිලි” ව්‍යාකූල අදහස් මාලාවක එකවතුවක් විනා අනි කිසිවක් නොවන බවය’ මෙය තර්කානුකූල හෝ යථාර්තවාදී හෝ නොවන අදහස් මාලාවන්හි එකතුවක් පමණකි

 

 

මනඃකල්පිත හා මිනිස් විචාරයට කෙහෙත්ම පිළිගත නොහැකි කතාන්දර

පන්සීය පනස් ජාතක පොතේ දැක්වෙන බොහෝ පරිවාර කථා ඉතා රසවත්ය” ශෝකය” භය”ත්‍රාසය” සතුට ආදි හැඟීම් පහළ කිරීමේ ශක්තියක් තිඛෙන බැවින් නාට්‍ය” කාව්‍ය” ආදියට ද පත්විය’ කුස ජාතකය” මහා සුතසෝම ජාතකය” වෙස්සන්තර ජාතකය ආදි කථා නොදන්නෝ නැත’ එහෙත් මේ කථාවල විශ්වාසනීයත්යක් නැති බැවින් අද භාවිතයෙන් බැහැරව ගොස් බණට පවා ජාතක කථා මාතෘකා නොවේ’(පිටු 50-53)
ඉහතින් උපුටා දැක්වූ කොටස කියවූ පසු මා පත්වූයේ භයානක ආත්ම භංගත්වයකට හා ව්‍යාකූලත්වයකටය’ නූතන බුදු දහමේ කොතෙක් දුරට බුදුන්ගේ දේශණා අඩංගු වී ඇති දැයි යන්න නිශ්චිත වශයෙන්ම ඔනෑම අයෙකුගේ මනසට නැගෙන ප්‍රධානතම ප්‍රශ්ණය වන්නේය’ ශ්‍රද්ධාවෙන් හා භක්තියෙන් කියවන මෙවන් කථා මනඃකල්පිත හා මිනිස් විචාරයට කෙහෙත්ම පිළිගත නොහැකි කතාන්දර තුළින් ලැබිය හැකි ඵලය කුමක් ද යන්න ඊළඟට මතුවන වැදගත්ම ප්‍රශ්ණය වන්නේය’ නූතන බුදු දහම පිළිබඳව උපුටා නොදක්වාම බැරි කොටසක් පහතින් ගෙන හැර දක්වා ඇත්තෙමු’
පරිනිර්වාණයට අවුරුදු සිය ගණනකට පසුව උන්වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෝ තම ශාස්තෘවරයාගේ ඉගැන්වීම වටා ආගමක් සංවිධානය කළහ’ එය සංවිධාන කරද්දී ඔවූහු වෙනත් ඇදහිලි ද සංකල්ප ද විවිධ හාස්කම් ද” ගුඪත්වය ද” නිමිති ශාස්ත්‍ර ද” වර්ගී කරණයන් ද” යන්ත්‍ර හා මන්ත්‍ර ද” යාතිකාවන් ද”   ආදි වශයෙන් මුල් ඉගැන්වීම්වල නොවූ පුද පූජා විධි අන්තර්ගත කළහ’ මෙවැනි පිටස්තර ආගමික ඇදහිලි හා ව්‍යවහාරයන් ඉදිරිපත් කරනු ලැබූ අවධියේදී බොහෝ අය මුල් දේශනාවල සඳන් වටිනා ව්‍යවහාරයන් සංවර්ධනය කර ගැනීම පැහැර හැරියහ’ (බෞද්ධ විශ්වාස විමර්ශනය – පිටුව 70)
ඉහත ග්‍රන්ථයේ කර්තෘ” මැලේසියාවේ හා සින්ගප්පූරුවේ සංඝනායක දූරය දැරූ හා දැනට අපවත් වී වදාළ ආචාර්ය කිරින්දේ ධම්මා නන්ද නා හිමියන්” දැනට අප මෙතෙක් සාකච්ඡා කළ හා එයට අමතරව මුළු මහත් නූතන බුදු දහමම අර්ථ විරහිත බුද්ධ භාෂිත දේශනාවන් විකෘති කොට ඉදිරිපත් කොට ඇති එකක් බව ඉතා හොඳින් පැහැදිලි කොට දක්වා ඇත’ මීලගට පන්සිය පනස් ජාතක විවරණයෙහි දක්වා ඇති පරිදි එහි සංයුතිය ගැන විමසා බලමු’
පන්සිය පනස් ජාතක පොත 550 ජාතකය ලෙස නම් කර තිබුණද එහි ඇත්තේ ජාතක කථා 547ක් බව බොහෝ දෙනා දනිති’ එහෙත් ඇත්ත වශයෙන් ජාතක කථා ලෙස සැලකිය හැකි කථා ඇත්තේ 520ක් පමණය’ එසේ පවසන්නේ ජාතක කථාවක් වීමට නම් ඒ එක් එක් කථාව බෝධිසත්වයන්ගේ උපතක් හා සම්බන්ධ විය යුතු බැවිනි’ කථාවක් තිබුණ පමණින් එය ජාතක කථාවක් වන්නේ නැත’ නිදසුනක් වශයෙන් උම්මග්ග ජාතකය ගතහොත් එහි බෝසත් මහෞෂධ පඩි වශයෙන් උපත ලබා තිබේ’ උම්මගග ජාතකයේ දැක්වෙන ප්‍රශ්න (බොහො~ ප්‍රශ්නය” සිරිමන්ද ප්‍රශ්නය ආදිය) මහෞෂධ පඩිතුමා විසඳු ප්‍රශ්න මිස වෙන වෙනම ආත්මවල ඉපිද විසඳූ ප්‍රශ්න නොවන බැවින් එම ප්‍රශ්න ජාතක කථා නොවෙති’ උම්මග්ග ජාතකයේ මෙවැනි ප්‍රශ්න 30ක් තිඛෙන බව පන්සිය පනස් ජාතක පොතේ පෙන්වයි’ ඉන් යට දැක්වෙන ප්‍රශ්න 12 ජාතක කථා වශයෙන් වෙන්කර මාතෘකා හා අංක දී තිබේ’
අංක 110 – සබ්බසංහාර පඤ්ඤ ජාතකය
අංක 111 – ගදුබ පඤ්ඤ ජාතකය
අංක 112 – අමරා දේවි පඤ්ඤ ජාතකය
අංක 169 – කතණ්ඨක පඤ්ඤ ජාතකය
අංක 191 – සිරිකාලකණ්ණි ප්‍රශ්න ජාතකය
අංක 463 – මෙණ්ඩක ප්‍රශ්න ජාතකය
අංක 492 – සිරිමන්ද ප්‍රශ්න ජාතකය
අංක 502 – පංචපණ්ඩිත ප්‍රශ්න ජාතකය
අංක 509 – දකරක්ඛ ප්‍රශ්න ජාතකය
අංක 545 – දේවතා ප්‍රශ්න ජාතකය
අංක 546 – ඛජAජෝපතක ප්‍රශ්න ජාතකය
අංක 547 – භූරි පඤ්ඤ ජාතකය
10මේ කථා දොළහ ආත්ම දොළහක දී සිදු වූදේ නොවේ’ එය මහෞෂධ පඩිZව උපන් ආත්මයේ දී ඔහු විසින් විසඳූ ප්‍රශ්නය’ එබැවින් මේ සියල්ල එක් ජාතක කථාවක කොටස්ය’ මීට අමතරව තවත් කථා 4ක් සඳහා අංක සහ මාතෘකා තිබේ’ එහෙත් කථාවක් නැත’ ඒ මෙසේය’
අංක 274 දුලූසි ජාතකය 435 චතුපෝසථ ජාතකය අංක 337 තද්ධරි ජාතකය 457 චුල්ල කුණාල ජාතකය’
මේ කථා 4 ගැන වෙනත් කථා 4ක් කියවන සේ දක්වා ඇත’ මෙසේ අංක හා මාතෘකා දීමෙන් කථා ගණන සංඛ්‍යාත්මකව වැඩි වුව ද ජාතක කථා ගණන් වැඩි නොවෙයි’ මෙයත් හැර තවත් කථා 4ක් එකම කථාව දෙවන වරට සාරාංශය වශයෙන් දක්වා අංකයන් හා මාතෘකාවන් දී තිබේ’ සාරාංශ කථාව සහ එහි මුල් කථාව යන දෙකෙහිම බෝධිසත්වයෝ ඉපිද ඇත්තේ එක ජාතියක පමණය’
95 – තේර පත්ත ජාතකය එහි සාරාංශය 131 පංචගරුක ජාතකය’
98 – පරෝසහස්ස ජාතකය එහි සාරාංශය 100 පරෝසක ජාතකය’
531 – මහා ජනක ජාතකය එහි සාරාංශය 52 චුල්ල ජනක ජාතකය’
455 – සංවර ජාතකය එහි සාරාංශය 8 ගාමිණි ජාතකය’
මේ හැර එකම කථාව දෙවරක් හෝ වැඩි ගණනක් සඳහන් වන අවස්ථා තුනක් තිබේ’ එනම්:
365 දීඝ කෝසල ජාතකය හා 421 කෝසාම්බි ජාතකය එකම කථාවකි’
281 සෙය්‍යංස ජාතකය සහ 346 මණිකුණ්ඩල ජාතකය සහ 350 ඝත ජාතකය එකම කථාවකි’
64 දුරාජාන ජාතකය සහ 65 අනභිරති ජාතකය එකම කථාවකි’
මේ අතර එකම කථාව දෙකට ඛෙදා ජාතක කථා දෙකක් ලෙස ද පෙන්වා ඇත’ එනම්:361 සාලිය ජාතකය සහ 362 නවසාර ජාතකය දෙකට ඛෙදා ඇති එකම කථාවකි’
146 පුෂ්පරත්න ජාතකය සහ 296 කාම විලෝපන ජාතකය ද එවැන්නකි’ මෙසේ බලන කල පෙර දක්වා ඇති උම්මග්ග ජාතකයේ කථා 12ට අතිරේකව තවත් කථා 15ක් වෙනම ජාතක ලෙස පෙන්වා තිබේ’ එවිට මුළු කථා 547 න් කථා 27ක් (12+15=27 අඩු කළ විට ඉතිරිවන්නේ කථා 520 කි’
වෙනත් සංඛ්‍යාත්මක විස්තර
ප’ප’ජා පොතේ දැක්වෙන මුළු කථා ගණන     547
බෝසත් වශයෙන් උපත ලැබූ මුළු කථා ගණන    526
බෝසත් සඳහන් නොවන කථා ගණන     21
බරණැස බ්‍රහ්මදත්ත රජ සඳහන් වන කථා ගණන  419
බෝසත් මිනිස් බව ලැබ සිටි ආත්ම ගණන   342
බෝසත් දෙවියෙකුව සිටි ආත්ම ගණන   63
බෝසත් පක්ෂියකුව සිටි ආත්ම ගණන    55
බෝසත් වෙනත් තිරිසන් බව ලැබ සිටි ආත්ම ගණන   66
බෝසත් සඳහන් නොවන කථා ගණන   21
බෝසතාණෝ උපන් ආත්ම 11
මිනිස් දෙවි
තපස් – 58
ශක්‍ර – 14
රජ – 80
දෙවි – 7
ඇමති – 30
වෘක්ෂ දෙවි – 41
පුරෝහිත – 17
බ්‍රහ්ම – 1
සිටු – 26
බමුණු – 27
දිසා පාමොක් – 18
පඩි – 12
ගොවි – 8
වෙළඳ – 21
ගැමි – 11
වෙනත් – 34
=342
පක‍ෂි වෙනත් තිරිසන්
වටු – 5
අශ්ව – 3
පරවි – 6
ඇත් – 5
කපුටු – 2
ගව – 10
ගිරා – 8
වඳුරු – 11
මයුර – 4
මුව – 6
කැට කිරිලි – 1
සිංහ – 8
ළිහිණි – 8
හිවල් – 2
හංස – 7
බලූ – 1
කෑරල – 2
මී – 2
ගුරුළු – 2
තලගොයි – 3
කුකුළු – 2
නාග – 4
දියකාවා – 1
ඌරු – 2
වෙනත් – 7
කිඳුරු – 1
=55
මැඩි – 1
මාළු – 3
වෙනත් – 4
=66
526 + 21 = 547
21 + 342 + 63 + 55 + 66 = 547

ඉහත විස්තර වලින් තහවුරු වන කරුණු ඔබට ඉදිරපත් කරන්නට අදහස් කරන්නෙමු’
පන්සීය පනස් ජාතක ග්‍රන්ථයේ අඩංගු කරුණු නියතවශයෙන්ම බුදුන් වහන්සේ විසින් දේශන කරන ලද්දක් බවට පිලිගැනීමට කොහෙත්ම හැකියාවක් නොමැති බව’